Badanie USG – bezpieczna ultrasonografia
2025-05-09
Medycyna a trening – jakie konsultacje są potrzebne
2025-06-19
Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoartroza), to jedno z najczęstszych schorzeń układu ruchu, które dotyka miliony ludzi na całym świecie. Choć często kojarzona jest wyłącznie z procesem starzenia, jej przyczyny i mechanizmy są znacznie bardziej złożone.
Czym jest choroba zwyrodnieniowa stawów?
Choroba zwyrodnieniowa stawów to schorzenie, które charakteryzuje się stopniowym niszczeniem chrząstki stawowej oraz zmianami w strukturze kości znajdującej się pod nią. W zdrowym stawie chrząstka pełni funkcję amortyzatora, zapewniając płynny i bezbolesny ruch. Gdy ulega ona zniszczeniu, kości zaczynają ocierać się o siebie, powodując ból, sztywność i ograniczenie ruchomości.
Proces zwyrodnieniowy nie ogranicza się tylko do chrząstki. Z czasem dochodzi do zmian w całej strukturze stawu — tworzą się wyrośla kostne (osteofity), pojawia się stan zapalny błony maziowej (tkanki wyściełającej staw), a otaczające więzadła i mięśnie mogą ulec osłabieniu. Wszystko to prowadzi do postępującego pogorszenia funkcji stawu.
Kogo dotyka choroba zwyrodnieniowa?
Wbrew powszechnemu przekonaniu, ta choroba stawów nie jest wyłącznie przypadłością osób starszych. Choć wiek jest istotnym czynnikiem ryzyka, schorzenie to może dotknąć osoby w różnym wieku z różnych powodów:
-
Wiek — rzeczywiście, ryzyko rozwoju choroby zwyrodnieniowej wzrasta wraz z wiekiem. Szacuje się, że dotyka ona ponad 60% osób po 65. roku życia.
-
Płeć — kobiety, szczególnie po menopauzie, są bardziej narażone na rozwój choroby zwyrodnieniowej stawów, zwłaszcza w obrębie dłoni i kolan.
-
Czynniki genetyczne — badania pokazują, że predyspozycje do rozwoju tego schorzenia mogą być dziedziczone.
-
Nadwaga i otyłość — zwiększone obciążenie stawów, szczególnie kolan i bioder, przyspiesza proces zużycia chrząstki stawowej i zwiększa ryzyko zwyrodnienia stawów.
-
Przebyte urazy — złamania, zwichnięcia czy uszkodzenia więzadeł mogą prowadzić do przedwczesnych zmian zwyrodnieniowych.
-
Przeciążenia zawodowe — osoby wykonujące pracę wymagającą powtarzalnych ruchów (np. sportowcy, rolnicy, pracownicy fizyczni) są bardziej narażone na rozwój choroby.
-
Wady postawy i zaburzenia osi kończyn — nieprawidłowy rozkład obciążeń w stawach przyspiesza proces zwyrodnieniowy.
Objawy zwyrodnienia stawów
Choroba zwyrodnieniowa stawów rozwija się powoli, przez wiele lat. Początkowo objawy mogą być łagodne i często są ignorowane. Z czasem jednak stają się coraz bardziej dokuczliwe:
-
Ból stawu — początkowo pojawia się podczas obciążania stawu, później może występować nawet w spoczynku i zakłócać sen.
-
Sztywność stawu — szczególnie odczuwalna po okresie bezruchu, np. po przebudzeniu lub dłuższym siedzeniu. W przeciwieństwie do chorób zapalnych stawów sztywność ta zwykle ustępuje po kilku czy kilkunastu minutach ruchu.
-
Ograniczenie ruchomości — stopniowo zmniejsza się zakres ruchu w dotkniętym stawie, co utrudnia codzienne funkcjonowanie.
-
Trzeszczenia i przeskakiwania w stawie — są wynikiem nierówności na powierzchniach stawowych.
-
Obrzęk w obrębie stawu — pojawia się zwłaszcza po dłuższej aktywności fizycznej.
-
Zniekształcenia stawów — widoczne w bardziej zaawansowanych stadiach choroby.
Choć choroba zwyrodnieniowa może dotyczyć każdego stawu, najczęściej dotyka: staw kolanowy, staw biodrowy, stawy rąk, stawy kręgosłupa.
Diagnostyka
Rozpoznanie choroby zwyrodnieniowej stawów opiera się głównie na wywiadzie lekarskim, badaniu fizykalnym oraz badaniach obrazowych. W pierwszej kolejności lekarz przeprowadza szczegółowy wywiad, pytając o charakter dolegliwości, ich nasilenie, czynniki zaostrzające i łagodzące objawy. Następnie przeprowadzane jest badanie fizykalne, podczas którego lekarz ocenia zakres ruchomości stawu, obecność obrzęku, tkliwość przy ucisku oraz stabilność stawu.
W celu potwierdzenia diagnozy zlecane są badania obrazowe — zdjęcie rentgenowskie, rezonans magnetyczny (MRI), ultrasonografia (usg stawów). W niektórych przypadkach może być konieczne wykonanie badania płynu stawowego, aby wykluczyć inne schorzenia, takie jak dna moczanowa czy infekcyjne zapalenie stawu.
Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów
Choroba zwyrodnieniowa stawów jest schorzeniem przewlekłym, dla którego obecnie nie ma metody pozwalającej na całkowite wyleczenie. Celem terapii jest więc przede wszystkim łagodzenie objawów, poprawa funkcji stawu oraz spowolnienie postępu choroby. Odpowiednie leczenie powinno być kompleksowe i z reguły obejmuje zarówno metody niefarmakologiczne, jak i farmakologiczne.
Leczenie niefarmakologiczne
-
Fizjoterapia — odpowiednio dobrane ćwiczenia wzmacniające mięśnie wokół stawów, zwiększające zakres ruchu i poprawiające koordynację ruchową.
-
Redukcja masy ciała — u osób z nadwagą lub otyłością nawet niewielka utrata wagi może znacząco zmniejszyć obciążenie stawów i złagodzić objawy.
-
Stosowanie sprzętu ortopedycznego — laski, kule, ortezy czy specjalne wkładki do butów mogą pomóc w odciążeniu bolesnych stawów.
-
Modyfikacja aktywności — unikanie czynności nasilających ból, zmiana sposobu wykonywania codziennych zadań.
-
Termoterapia — ciepło może zmniejszać sztywność i ból mięśni, zimno jest pomocne w łagodzeniu ostrego bólu i obrzęku.
Leczenie farmakologiczne
-
Leki przeciwbólowe — paracetamol jest często pierwszym wyborem ze względu na bezpieczeństwo stosowania.
-
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) - skutecznie łagodzą zarówno ból, jak i stan zapalny, jednak ich długotrwałe stosowanie może wiązać się z działaniami niepożądanymi.
-
Miejscowe środki przeciwbólowe — maści, żele, plastry zawierające NLPZ lub substancje rozgrzewające, mogą pomóc w łagodzeniu objawów.
-
Leki chondroprotekcyjne — preparaty zawierające substancje takie jak glukozamina czy siarczan chondroityny, które mogą spowalniać proces degradacji chrząstki.
-
Iniekcje dostawowe — zastrzyki z kwasu hialuronowego lub kortykosteroidów (w przypadku zaostrzenia stanu zapalnego).
Leczenie operacyjne
W zaawansowanych stadiach choroby, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi ulgi, może być konieczne leczenie chirurgiczne:
-
Artroskopia — mało inwazyjny zabieg, podczas którego usuwa się luźne fragmenty chrząstki czy osteofity.
-
Osteotomia — zmiana geometrii stawu w celu lepszego rozkładu obciążeń.
-
Endoprotezoplastyka — całkowita wymiana stawu na sztuczny, dająca często spektakularne rezultaty w postaci ustąpienia bólu i poprawy funkcji.
Do kogo się udać — ortopeda czy reumatolog?
Osoby z objawami choroby zwyrodnieniowej stawów często zastanawiają się, do jakiego specjalisty powinny się udać. Zarówno ortopeda, jak i reumatolog zajmują się schorzeniami układu ruchu, jednak ich specjalizacje nieco się różnią, ortopeda specjalizuje się w diagnozowaniu i leczeniu chorób i urazów układu kostno-stawowego, natomiast reumatolog specjalizuje się w diagnostyce i leczeniu chorób reumatycznych, w tym schorzeń o podłożu autoimmunologicznym.
W przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów wybór specjalisty zależy od dominujących objawów i stadium choroby. Dla większości pacjentów pierwszym lekarzem, do którego powinni się zgłosić, jest lekarz rodzinny, który może pokierować do odpowiedniego specjalisty. W początkowych stadiach choroby, gdy leczenie koncentruje się na łagodzeniu objawów i zachowawczych metodach terapii, pomocą może służyć zarówno ortopeda, jak i reumatolog. W bardziej zaawansowanych przypadkach, gdy rozważane jest leczenie operacyjne, niezbędna będzie konsultacja ortopedyczna.
Jak żyć z chorobą zwyrodnieniową stawów?
Choroba zwyrodnieniowa stawów to schorzenie przewlekłe, które wymaga przystosowania stylu życia do zmieniających się możliwości organizmu. Wbrew powszechnemu przekonaniu, osoby dotknięte tą chorobą nie powinny rezygnować z aktywności fizycznej — wręcz przeciwnie, odpowiednio dobrane ćwiczenia mogą przynieść dużo korzyści. Regularna, umiarkowana aktywność fizyczna pomaga utrzymać siłę mięśni, elastyczność stawów i ogólną sprawność. Szczególnie polecane są ćwiczenia o niskiej intensywności, takie jak pływanie, jazda na rowerze czy nordic walking, które nie obciążają nadmiernie stawów.
Równie ważna jest dbałość o zdrową dietę. Połączenie zbilansowanego odżywiania z regularną aktywnością fizyczną pomoże utrzymać prawidłową masę ciała, co jest kluczowe dla odciążenia stawów. Ponadto dieta bogata w antyoksydanty, kwasy omega-3 i witaminy może mieć działanie przeciwzapalne.
